Σαπροφυτικοί μύκητες στη ροδακινιά.

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε συχνά ξήρανση δέντρων ροδακινιάς και νεκταρινιάς μέσα στο αγροτεμάχιο, και λίγο αργότερα να ξεπροβάλλουν πλευρικά «μανιτάρια» — καρποφορίες βασιδιομυκήτων — πάνω στα ξερά ή ημίξερα δέντρα. Τι σημαίνει αυτή η εικόνα και πόσο πρέπει να μας ανησυχεί;

Εικ. 1Η κάτω επιφάνεια της καρποφορίας, με το χαρακτηριστικό πορώδες υμένιο. Το πολυετές, ξυλώδες σώμα του μύκητα είναι η ορατή κορυφή ενός προβλήματος που έχει ήδη χρόνια μέσα στο ξύλο.

Πρώτα το προφανές: οι αιτίες ξήρανσης είναι πολλές

Τρωκτικά, μύκητες, έντομα, βακτήρια, ιοί, ασφυξία ρίζας, ζημιά από παγετό — όλα μπορούν να ξεράνουν ένα ή περισσότερα δέντρα. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα μανιτάρια που βλέπουμε πάνω στο ημιθανές ξύλο είναι σαπροφυτικά: ήρθαν μετά, δεν σκότωσαν αυτά το δέντρο. Είναι το αποτέλεσμα, όχι η αιτία.

Υπάρχει όμως μια κατηγορία που δεν είναι απλώς περαστική.

Η ταυτοποίηση: στα πυρηνόκαρπα δεν είναι ο P. igniarius

Ο Phellinus igniarius με τη στενή έννοια είναι είδος των ιτιών, λευκών και σημύδων. Στα Prunus — ροδακινιά, νεκταρινιά, δαμασκηνιά, βερικοκιά — το είδος που συναντάμε είναι ο Phellinus tuberculosus, ευρύτερα γνωστός και ως Phellinus pomaceus. Είναι από τα λίγα ξυλοφάγα που δείχνουν στενή εξειδίκευση ξενιστή: ζει σχεδόν αποκλειστικά σε Prunus.

Δεν είναι λεπτομέρεια ονοματολογίας. Σημαίνει ότι ο μύκητας ζει μέσα στον οπωρώνα σας, δεν έρχεται από το γειτονικό δάσος, και η πηγή μολύσματος είναι τα ίδια τα παλιά και τα ξερά δέντρα του κτήματος.

Εικ. 2Καρποφορία στο σημείο παλιάς πληγής.

Εικ. 3Το ίδιο δέντρο από άλλη γωνία.

Πόσο επιθετικός είναι πραγματικά

Η βιβλιογραφία είναι ξεκάθαρη και συμφωνεί με αυτό που βλέπουμε στο χωράφι: ο μύκητας δεν είναι έντονα παθογόνος, αλλά προκαλεί σοβαρή σήψη σε δέντρα που ήδη υποφέρουν από άλλες καταπονήσεις. Προσβάλλει το εγκάρδιο ξύλο και προκαλεί λευκή σήψη, που αποδυναμώνει τους βραχίονες από μέσα.

Στην Καλιφόρνια, όπου το θέμα μελετήθηκε συστηματικά σε δαμασκηνιές, ο P. tuberculosus βρέθηκε σε κάθε οπωρώνα ηλικίας άνω των 12 ετών που εξετάστηκε, και τα περισσότερα σπασίματα βραχιόνων αποδόθηκαν σε εκτεταμένη σήψη από αυτόν. Εκεί το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό με τον χειρότερο τρόπο: τα δέντρα «ανοίγουν» πάνω στη συγκομιδή, με τον καρπό επάνω τους.

Γιατί δεν το προλαβαίνουμε Η μόλυνση γίνεται από πληγές — κυρίως μεγάλες τομές κλαδέματος, σπασίματα και ζημιές από μηχανήματα. Ο μύκητας δουλεύει μέσα στο ξύλο για χρόνια πριν βγάλει καρποφορία. Όταν δείτε το «μανιτάρι», η σήψη είναι ήδη εκτεταμένη. Η καρποφορία δεν είναι η αρχή· είναι η ανακοίνωση.

Τι κάνουμε στην πράξη

• Μικρές τομές, όχι μεγάλες. Η καλύτερη προστασία είναι να μη δημιουργείται ποτέ μεγάλη πληγή. Κλάδεμα ανανέωσης κάθε χρόνο, αντί για μεγάλες επεμβάσεις κάθε πέντε.
• Κλάδεμα σε στεγνό καιρό. Τα σπόρια μεταφέρονται με τη βροχή και τον αέρα και βρίσκουν φρέσκια τομή.
• Επικάλυψη των μεγάλων τομών όταν δεν μπορούν να αποφευχθούν.
• Απομάκρυνση και κάψιμο των ξερών δέντρων και των προσβεβλημένων βραχιόνων. Όσο μένουν στο κτήμα, παράγουν σπόρια κάθε χρόνο.
• Μην αφήνετε κούτσουρα και παλιά ξύλα στις άκρες του χωραφιού.
• Φροντίστε την αιτία της καταπόνησης. Ο μύκητας εκμεταλλεύεται· δεν ξεκινά μόνος του. Ασφυξία ρίζας, τροφοπενίες, υπερφόρτωση καρπού και ζημιά από παγετό είναι αυτά που ανοίγουν την πόρτα.

Προσοχή στη διάγνωση Η παρουσία καρποφορίας δεν αποδεικνύει ότι ο μύκητας σκότωσε το δέντρο. Πριν καταλήξετε, αποκλείστε τα υπόλοιπα: σκάψτε στη ρίζα, ελέγξτε για ζημιά από τρωκτικά στον λαιμό, δείτε αν υπάρχει κορμός με έλκος ή κόμμι. Στα πυρηνόκαρπα η ξήρανση είναι σχεδόν πάντα πολυπαραγοντική.

Εικ. 4Κτήμα ροδακινιάς στην περιοχή μας, Μάιος 2021. Η καρποφορία εμφανίστηκε αφού το δέντρο είχε ήδη ξεραθεί.

Η ουσία Ο Phellinus των πυρηνοκάρπων δεν είναι δολοφόνος υγιών δέντρων — είναι δείκτης. Όταν τον δείτε, η σωστή ερώτηση δεν είναι «τι να ψεκάσω», αλλά «τι καταπονεί τα δέντρα μου και του άνοιξε την πόρτα». Και η μόνη ουσιαστική άμυνα είναι η υγιεινή του οπωρώνα: μικρές τομές, στεγνός καιρός, και καθαρό χωράφι από ξερά ξύλα.

Σχετικό: επικαλυπτικά πληγών και τομών — τι αποτέλεσμα είδαμε έναν χρόνο μετά την εφαρμογή.

Πηγές

• Phellinus wood rot, or “Why do my trees blow up at harvest?” — Sacramento Valley Orchards, University of California Cooperative Extension.
• Peach (Prunus persica) — Wood Decay. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook.
• Prune and Plum (Prunus spp.) — Wood Decay. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook.
• Phylogenetic Relationships among Species of Phellinus sensu stricto, Cause of White Trunk Rot of Hardwoods. Forests 6(11):4191 — για τη σχέση P. tuberculosus / P. pomaceus και την εξειδίκευση στα Prunus.

Φωτογραφίες: αρχείο Παστόπουλος Γεωπονική, Μάιος 2021.