Ο λωτός θεωρείται από πολλούς παραγωγούς μία καλλιέργεια σχετικά εύκολη· ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει, γιατί η επίτευξη φρούτων ποιοτικών αλλά και ταυτόχρονα ανθεκτικών απαιτεί άριστες τεχνικές και καλλιεργητικές γνώσεις. Είναι μία καλλιέργεια που απαιτεί συχνές αρδεύσεις και γόνιμα εδάφη, ενώ πρέπει να αποφεύγονται τα βαριά κοκκινοχώματα.

Περιεχόμενα

Τα βασικά της καλλιέργειας
Οι ποικιλίες και οι τέσσερις ομάδες στυφότητας
Πίνακας 1 — Προτεινόμενοι ψεκασμοί ανά μήνα
Η καρπόπτωση — τι λέει η έρευνα
Η αποστύφωση του καρπού
Πηγές

1. Τα βασικά της καλλιέργειας

Η βλάστησή του ξεκινάει αργά τον Απρίλιο και η άνθηση γίνεται το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου. Οι ποικιλίες που έχουν επικρατήσει είναι η Rojo Brillante και η Jiro.

Ο λωτός αρδεύεται όλο το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, μέχρι τη συγκομιδή. Οι αραιές αρδεύσεις επιφέρουν μικροκαρπία και πρόωρη ωρίμανση.

Το κλάδεμα είναι ξεχωριστό κεφάλαιο Ο λωτός καρποφορεί σε βλαστούς της ίδιας χρονιάς, γεγονός που αλλάζει ριζικά τη λογική του κλαδέματος σε σχέση με τα υπόλοιπα οπωροφόρα. Το θέμα το έχουμε αναπτύξει αναλυτικά στο άρθρο «Το κλάδεμα του λωτού στην ποικιλία Rojo Brilliante», με βάση τη μέθοδο Mataix.

2. Οι ποικιλίες και οι τέσσερις ομάδες στυφότητας

Για να καταλάβουμε γιατί η Rojo Brillante θέλει αποστύφωση ενώ η Jiro τρώγεται κατευθείαν από το δένδρο, πρέπει να ξέρουμε πώς ταξινομούνται οι ποικιλίες του λωτού. Η διεθνής ταξινόμηση στηρίζεται σε δύο χαρακτηριστικά: αν ο καρπός είναι στυφός κατά τη συγκομιδή, και αν η στυφότητα μεταβάλλεται όταν ο καρπός έχει σπέρματα.

Ομάδα	Τι σημαίνει	Χαρακτηριστικές ποικιλίες
PCNA	Μη στυφός, ανεξάρτητα από την παρουσία σπερμάτων. Τρώγεται τραγανός κατευθείαν.	Jiro, Fuyu, O'gosho, Hana Fuyu
PVNA	Γίνεται μη στυφός όταν σχηματιστούν σπέρματα.	Kaki Tipo, Giboshi
PCA	Στυφός πάντα. Απαιτεί αποστύφωση ή πλήρη μαλάκωμα.	Hachiya, Giombo
PVA	Στυφός όταν είναι άσπερμος.	Rojo Brillante, Tonewase

Rojo Brillante — PVA

Ισπανικής προέλευσης, από την περιοχή της Ribera del Xúquer στη Βαλένθια. Ο καρπός είναι επίμηκης, μεγάλου μεγέθους, με έντονο πορτοκαλοκόκκινο χρώμα. Ανήκει στην ομάδα PVA: ο άσπερμος καρπός είναι στυφός και απαιτεί υποχρεωτικά αποστύφωση πριν διατεθεί τραγανός στην αγορά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχει και η Ribera Sun®, αυθόρμητη μετάλλαξη της Rojo Brillante με καρπό περίπου 30% μεγαλύτερο σε όγκο και βάρος, που καλλιεργείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

Jiro — PCNA

Ιαπωνικής προέλευσης. Ο καρπός είναι πλατύς και τετράγωνος, με χαρακτηριστικές αυλακώσεις, μικρότερος από της Rojo Brillante. Ανήκει στην ομάδα PCNA, δηλαδή δεν είναι στυφός ούτε καν χωρίς σπέρματα: τρώγεται τραγανός απευθείας μετά τη συγκομιδή, χωρίς καμία μεταχείριση αποστύφωσης.

Το δένδρο είναι πιο συμπαγές και όρθιο από άλλες ποικιλίες. Επειδή ο καρπός μένει εκτεθειμένος για μεγάλο διάστημα, είναι πιο ευάλωτος στο ηλιέγκαυμα — γι' αυτό και η χρήση καολίνη που αναφέρουμε παρακάτω αφορά κυρίως αυτήν.

Η πρακτική συνέπεια για τον παραγωγό Οι δύο ποικιλίες δεν είναι εναλλάξιμες στην εμπορία. Η Rojo Brillante απαιτεί εγκατάσταση ή πρόσβαση σε θάλαμο αποστύφωσης με CO₂ — χωρίς αυτόν δεν πωλείται τραγανή. Η Jiro δεν το χρειάζεται. Πριν από κάθε νέα φύτευση, η ερώτηση «πού θα αποστυφωθεί ο καρπός μου» πρέπει να απαντηθεί πρώτη.

3. Πίνακας 1. Προτεινόμενοι ψεκασμοί για ένα υγιές αγρόκτημα

Ιανουάριος – Φεβρουάριος

Οι ασθένειες που προσβάλλουν τον λωτό στη χώρα μας είναι ελάχιστες· ωστόσο, καλό είναι να γίνεται ένας ψεκασμός με χαλκούχο σκεύασμα τη χειμερινή περίοδο (3 λίτρα ανά τόνο ψεκαστικού διαλύματος) για τη γενικότερη απολύμανση των πληγών κλαδέματος.
Ψεκασμοί με πολυσουλφίδιο του ασβεστίου (θειασβέστιο), 30 λίτρα ανά τόνο, σε αγροκτήματα όπου έχει εντοπιστεί βαμβακάδα, κηροπλάστης (Ceroplastes rusci), ψευδόκοκκος (Planococcus citri) ή μυτιλόμορφη ψώρα.

Απρίλιος

Ο μήνας αυτός είναι η καλύτερη περίοδος για τη βασική λίπανση της καλλιέργειας. Η λίπανση πρέπει να γίνει βάσει της εδαφολογικής ανάλυσης, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη παραγωγή. Ο λωτός απαιτεί σεβαστές ποσότητες αζώτου και καλίου. Για μία παραγωγή 4 τόνων ανά στρέμμα απαιτούνται περίπου 15 μονάδες αζώτου, 4 φωσφόρου, 25 καλίου και 8 ασβεστίου. Τα εδάφη μας πρέπει να είναι εφοδιασμένα με οργανική ουσία σε ποσοστό 2,5–4%.
Πριν την έκπτυξη των οφθαλμών πρέπει να γίνει η πρώτη εφαρμογή θερινού πολτού, σε συνδυασμό με εγκεκριμένο εντομοκτόνο, για την καταπολέμηση των κοκκοειδών. Ο λωτός είναι πολύ ευαίσθητος στις προσβολές από κηροπλάστη και ψευδόκοκκο. Η αντιμετώπιση του ψευδόκοκκου γίνεται βάσει παρακολούθησης, μέσω παρατηρήσεων στο χωράφι, καθώς τα νεαρά κινητά στάδια (crawlers) εμφανίζονται στο τέλος της άνοιξης. Είναι το μόνο στάδιο στο οποίο το έντομο δεν προστατεύεται από κηρώδη έκκριση, και επομένως το μόνο χρονικό παράθυρο στο οποίο η επέμβαση έχει πραγματική αποτελεσματικότητα.

Γιατί ο λωτός θέλει τόσο κάλιο Η αναλογία που δίνεται παραπάνω — 25 μονάδες καλίου έναντι 15 αζώτου — δεν είναι τυχαία. Ο λωτός είναι από τα πιο καλιόφιλα οπωροφόρα, και το κάλιο συνδέεται άμεσα με το μέγεθος, τον χρωματισμό και τη συνεκτικότητα του καρπού. Η διεθνής βιβλιογραφία για εμπορικές φυτείες αναφέρει τάξη μεγέθους γύρω στα 120 κιλά καλίου ανά εκτάριο, τιμή απολύτως συμβατή με την παραπάνω πρόταση.

Μάιος

Αυτή την περίοδο έχουμε την έκπτυξη των οφθαλμών και τη δημιουργία των βλαστών που φέρουν τα άνθη. Η ύπαρξη χαμηλών θερμοκρασιών τη νύχτα απαιτεί τη χρήση αμινοξέων ή σκευασμάτων με εκχυλίσματα φυκιών, για την αποφυγή της ανθόρροιας.
Όπου είναι εφικτό, μπορεί να γίνει εφαρμογή χουμικών και φουλβικών οξέων από το έδαφος με υδρολίπανση, για τη βελτίωση της απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων. Ταυτόχρονα πρέπει να εφαρμοστεί και χηλικός ψευδάργυρος από το έδαφος, Zn-EDTA, 500 γρ. ανά στρέμμα.
Σε εδάφη όπου υπάρχει βεβαιωμένη έλλειψη ασβεστίου, μπορεί να γίνει εφαρμογή πυριτικού ή φορμικού ασβεστίου, μέχρι και το πρώτο δεκαήμερο από την άνθηση.

4. Η καρπόπτωση — τι λέει η έρευνα

Προσοχή: ο λωτός, και ειδικά οι άσπερμες ποικιλίες, είναι επιρρεπής στην καρπόπτωση το καλοκαίρι. Συνήθως αυτή γίνεται σε τρία στάδια: μετά την άνθηση, τον Αύγουστο και το φθινόπωρο. Οι καλοκαιρινές λιπάνσεις αζώτου και οι ακανόνιστες αρδεύσεις επιτείνουν το πρόβλημα.

Η παρατήρηση αυτή επιβεβαιώνεται πλήρως από τη βιβλιογραφία, και μάλιστα υπάρχει και τεκμηριωμένος μηχανισμός για τη λύση.

Το άζωτο

Η υπερβολική αζωτούχος λίπανση ωθεί το δένδρο σε ταχεία βλαστική ανάπτυξη εις βάρος της συγκράτησης του καρπού. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στη νέα βλάστηση και στον αναπτυσσόμενο καρπό για υδατάνθρακες οδηγεί σε αποκοπή. Γι' αυτό και η σύσταση για λιπάσματα με χαμηλό άζωτο και υψηλότερο κάλιο κατά την περίοδο ανάπτυξης του καρπού.

Το ασβέστιο — και ο λόγος που δουλεύει

Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το ασβέστιο μειώνει την καρπόπτωση στον λωτό ενισχύοντας την ακεραιότητα του κυτταρικού τοιχώματος στη ζώνη αποκοπής. Δηλαδή δεν πρόκειται για γενικό «τονωτικό»: το ασβέστιο δρα ακριβώς εκεί όπου σπάει ο δεσμός του καρπού με τον βλαστό. Αυτό δίνει επιστημονική βάση στην εφαρμογή ασβεστίου που ήδη προτείνουμε παραπάνω, και εξηγεί γιατί έχει νόημα να γίνεται πριν και όχι μετά την εκδήλωση του προβλήματος.

Η πρακτική σύνοψη για την καρπόπτωση Σταθερή άρδευση χωρίς διακυμάνσεις, συγκρατημένο άζωτο το καλοκαίρι, επαρκές κάλιο, και προληπτική κάλυψη με ασβέστιο. Και τα τέσσερα μαζί — γιατί η καρπόπτωση του λωτού είναι πολυπαραγοντική και κανένα μέτρο μόνο του δεν αρκεί.

Ιούνιος

Μετά την ανθοφορία ξεκινάει ταχύτατα η ανάπτυξη των καρπών. Σε αυτό το στάδιο, η εφαρμογή διαφυλλικών πλούσιων σε αυξίνες, κυτοκινίνες και αμινοξέα βελτιώνει το τελικό μέγεθος του καρπού.
Η άρδευση είναι ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ σε όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ο λωτός απαιτεί επαρκή υγρασία στο έδαφος.
Σε αγροκτήματα με ιστορικό έντονης προσβολής από κηροπλάστη και ψευδόκοκκο, πρέπει να γίνει εφαρμογή εγκεκριμένου διασυστηματικού εντομοκτόνου κοκκοειδών (δραστική ουσία spirotetramat) στο τέλος της άνθησης. Προσοχή: όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να παρατηρηθεί φυτοτοξικότητα. Αν τα συμπτώματα επιμείνουν, πρέπει να γίνει εφαρμογή με βιολογικά σκευάσματα. Αν αναπτυχθεί καπνιά, πρέπει να γίνει εφαρμογή με ειδικά σκευάσματα καθαρισμού.

Ιούλιος – Αύγουστος

Τους μήνες αυτούς εστιάζουμε στην άρδευση, στο θερινό κλάδεμα και στο αραίωμα των περίσσιων καρπών. Στην ποικιλία Jiro, όπου απαιτείται, μπορεί να γίνει και εφαρμογή καολίνη, 20 κιλά ανά τόνο, για το ηλιέγκαυμα· ωστόσο, αν δεν υπάρξουν έντονες βροχοπτώσεις το φθινόπωρο, τα φρούτα θα χρειαστούν καθάρισμα με ένα πανάκι.

Οκτώβριος – Νοέμβριος – Δεκέμβριος

Τους μήνες αυτούς τα δένδρα μας εισέρχονται στη διαδικασία σταδιακής ωρίμανσης των καρπών. Πρέπει να γίνουν σταδιακά τουλάχιστον 2 ψεκασμοί για τις μετασυλλεκτικές ασθένειες των καρπών στα ψυγεία (Alternaria), με εγκεκριμένα σκευάσματα.

Οπωρώνας λωτού — Καλλιέργεια λωτού στην περιοχή μας, Οκτώβριος.

5. Η αποστύφωση του καρπού

Για τη Rojo Brillante — και για κάθε στυφή ποικιλία που πωλείται τραγανή — η αποστύφωση δεν είναι προαιρετική. Η στυφότητα οφείλεται σε διαλυτές προανθοκυανιδίνες (ταννίνες) στη σάρκα. Η μεταχείριση δεν τις καταστρέφει: τις μετατρέπει σε αδιάλυτη μορφή, ώστε να μη γίνονται αντιληπτές στη γεύση.

Το πρωτόκολλο που έχει καθιερωθεί διεθνώς, και προέκυψε από τις εργασίες του IVIA στη Βαλένθια, είναι:

Παράμετρος	Τιμή
Συγκέντρωση CO₂	95–98%
Διάρκεια	24 ώρες
Θερμοκρασία	20 °C
Σχετική υγρασία	90%

Μια παγίδα που κοστίζει

Η θερμοκρασία δεν είναι λεπτομέρεια. Η ίδια μεταχείριση στους 15 °C αποδεικνύεται σαφώς λιγότερο αποτελεσματική, με τη στυφότητα να παραμένει. Και η θερμοκρασία κατά τη διάρκεια αλλά και αμέσως μετά τη μεταχείριση επηρεάζει την εμφάνιση εσωτερικού καστανού μεταχρωματισμού της σάρκας μετά την ψυχροσυντήρηση.

Και μια καλή είδηση για τον προγραμματισμό Η Rojo Brillante εμφανίζει αξιοσημείωτη ευελιξία στην είσοδο στην ωρίμανση, που επιτρέπει κλιμακωτή συγκομιδή χωρίς υποβάθμιση. Το καλύτερο «ψυγείο» για τον λωτό παραμένει το ίδιο το δένδρο, και με τεχνικές επιβράδυνσης η περίοδος συγκομιδής μπορεί να εκταθεί σημαντικά.

Σημείωση για τα σκευάσματα Σε όλο το κείμενο αναφέρονται δραστικές ουσίες και γενικές περιγραφές, όχι εμπορικές ονομασίες, επειδή οι εγκρίσεις μεταβάλλονται ανά καλλιέργεια και ανά έτος. Χρησιμοποιείτε αποκλειστικά σκευάσματα εγκεκριμένα για τον λωτό, τηρώντας δόσεις και χρόνους αναμονής, και συμβουλευτείτε τον γεωπόνο σας για το τρέχον πλαίσιο.

6. Πηγές

Phenotypic Characterization of Postharvest Fruit Qualities in Astringent and Non-astringent Persimmon (Diospyros kaki) Cultivars. Frontiers in Genetics (2021) — η ταξινόμηση PCNA / PVNA / PCA / PVA και η κατάταξη των Rojo Brillante και Jiro.
Influence of persimmon astringency type on physico-chemical changes from the green stage to commercial harvest. Scientia Horticulturae (2016) — Novillo, Salvador, Crisosto & Besada.
Astringency removal of 'Rojo Brillante' persimmon by combining CO₂ and ethanol application. Acta Horticulturae 1079, ISHS.
Reduced effectiveness of the treatment for removing astringency in persimmon fruit when stored at 15 °C. Postharvest Biology and Technology — γιατί η θερμοκρασία της μεταχείρισης είναι κρίσιμη.
Effect of temperature during and immediately after CO₂-deastringency treatment on internal flesh browning after cold storage. Scientia Horticulturae (2020).
Calcium Reduces Fruit Abscission in Persimmon by Targeting Cell Wall Integrity — ο μηχανισμός με τον οποίο το ασβέστιο περιορίζει την καρπόπτωση.
Persimmon information kit — Nutrition, Queensland Department of Primary Industries — πρακτικός οδηγός θρέψης λωτού.
Growing persimmons without nutrient deficiencies — απαιτήσεις σε κάλιο σε εμπορικές φυτείες.
Για το κλάδεμα: Vito Vitelli, γεωπόνος, και Emilio Mataix-Gato (IVIA, Generalitat Valenciana) — βλ. το σχετικό μας άρθρο.

Λωτός, η καλλιέργεια