Η θρέψη της αμυγδαλιάς: υπολογισμός των αναγκών σε κάλιο και φώσφορο
Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας
Η αμυγδαλιά απομακρύνει με τη συγκομιδή περισσότερο κάλιο από ό,τι άζωτο. Παρ' όλα αυτά, η συνηθέστερη πρακτική στους ελληνικούς αμυγδαλεώνες παραμένει το χειμερινό σύνθετο λίπασμα — που δίνει το κάλιο τη λάθος εποχή, τον φώσφορο σε τετραπλάσια δόση από την πραγματική ανάγκη και το άζωτο τη στιγμή που το δέντρο δεν προσλαμβάνει τίποτα από το έδαφος. Το κείμενο που ακολουθεί υπολογίζει τις πραγματικές ανάγκες σε κάλιο και φώσφορο με βάση την απόδοση, τεκμηριωμένα από πενταετή πειράματα ολικής εκρίζωσης δέντρων.
- Γιατί το χειμερινό σύνθετο δεν βγαίνει στα νούμερα
- Πόσα θρεπτικά φεύγουν πραγματικά με τη συγκομιδή
- Τα αποθέματα του δέντρου — η αόρατη λίπανση
- Η εποχική καμπύλη πρόσληψης
- Υπολογισμός των αναγκών σε κάλιο
- Υπολογισμός των αναγκών σε φώσφορο
- Η εδαφολογική ανάλυση — ποιο τεστ και πώς διαβάζεται
- Η φυλλοδιαγνωστική και οι κρίσιμες τιμές του Ιουλίου
- Το όριο του 1% καλίου — ένα αντι-διαισθητικό εύρημα
- Ποιο λίπασμα καλίου, πού και πότε
- Ο φώσφορος στα ασβεστούχα εδάφη
- Τα περικάρπια και τα κελύφη πίσω στον οπωρώνα
- Άζωτο, κάλιο και σήψη του περικαρπίου
- Διαφυλλικοί ψεκασμοί — τι δείχνουν τα δεδομένα
- Νερό και θρέψη — δεν υποκαθιστά το ένα το άλλο
- Παράδειγμα ετήσιου προγράμματος
- Τι δεν λύνει η λίπανση
- Πηγές
1. Γιατί το χειμερινό σύνθετο δεν βγαίνει στα νούμερα
Η κλασική συνταγή είναι γνωστή: μία διασπορά σύνθετου τύπου 11-15-15 τον χειμώνα, ίσως μία επιπλέον αζωτούχος την άνοιξη, και τέλος. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η πρακτική είναι παλιά. Το πρόβλημα είναι ότι δεν βγαίνει αριθμητικά.
Ένας παραγωγικός, ποτιστικός αμυγδαλεώνας που δίνει 250 κιλά ψίχα το στρέμμα απομακρύνει με τη συγκομιδή περίπου 22,8 κιλά K2O και μόλις 4,6 κιλά P2O5 ανά στρέμμα [6]. Για να καλυφθεί το κάλιο με σύνθετο 11-15-15 θα χρειάζονταν περίπου 180 κιλά προϊόντος το στρέμμα.
180 kg × 15% = 27 kg P2O5έναντι πραγματικής ανάγκης 4,6 κιλών για τον καρπό συν 1,8 κιλών για την αύξηση του δέντρου — σχεδόν τετραπλάσια ποσότητα φωσφόρου από όση απομακρύνεται.
Και δεν είναι μόνο η ποσότητα. Είναι και ο χρόνος. Πειράματα με πλήρη εκρίζωση δέντρων έδειξαν ότι από την άνθηση ως την καρπόδεση δεν υπάρχει καθαρή πρόσληψη αζώτου από το έδαφος — όλη η ζήτηση για την έκπτυξη των φύλλων, την άνθηση και την καρπόδεση καλύπτεται από τα αποθέματα των πολυετών οργάνων [3]. Το άζωτο που εφαρμόζεται τον Δεκέμβριο ή τον Ιανουάριο βρίσκει ρίζες που δεν το ζητούν, σε έδαφος που στραγγίζει με τις χειμερινές βροχές.
2. Πόσα θρεπτικά φεύγουν πραγματικά με τη συγκομιδή
Η βάση κάθε σοβαρού υπολογισμού λίπανσης είναι η απομάκρυνση: πόσα κιλά κάθε στοιχείου φεύγουν φυσικά από το χωράφι με το προϊόν. Για την αμυγδαλιά τα νούμερα προέρχονται από την ομάδα του Patrick Brown στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, που παρακολούθησε εμπορικό αμυγδαλεώνα επί πέντε χρόνια με δειγματοληψίες καρπού, φύλλων και πλήρεις εκριζώσεις δέντρων [1].
| Στοιχείο | Ανά τόνο ψίχας | Σε μορφή οξειδίου |
|---|---|---|
| Άζωτο (N) | 65–68 kg | — |
| Φώσφορος (P) | 8–9 kg | 18–20 kg P2O5 |
| Κάλιο (K) | 74–82 kg | 90–100 kg K2O |
Οι τιμές αφορούν το σύνολο του υλικού που φεύγει από τον οπωρώνα κατά τη συλλογή — ψίχα, κέλυφος, περικάρπιο, φύλλα και κλαδάκια που μαζεύονται μαζί. Πηγές [5] [6], με τα ίδια εύρη να επιβεβαιώνονται και από ισπανικές μελέτες [5].
Η αναλογία είναι το πιο διδακτικό στοιχείο του πίνακα: για κάθε ένα κιλό φωσφόρου φεύγουν σχεδόν δέκα κιλά καλίου. Κανένα εμπορικό σύνθετο δεν έχει τέτοια αναλογία, και κανένα δεν πρέπει να επιλέγεται σαν να την είχε.
Ανά στρέμμα, με βάση την πραγματική απόδοση
Με τους συντελεστές 65 κιλά N, 18,4 κιλά P2O5 και 91,2 κιλά K2O ανά τόνο ψίχας [6], η απομάκρυνση ανά στρέμμα προκύπτει απευθείας από τη μέση απόδοση της τελευταίας τριετίας.
| Απόδοση (kg ψίχα/στρ.) | N (kg/στρ.) | P2O5 (kg/στρ.) | K2O (kg/στρ.) |
|---|---|---|---|
| 100 | 6,5 | 1,8 | 9,1 |
| 150 | 9,8 | 2,8 | 13,7 |
| 200 | 13,0 | 3,7 | 18,2 |
| 250 | 16,3 | 4,6 | 22,8 |
| 300 | 19,5 | 5,5 | 27,4 |
| 350 | 22,8 | 6,4 | 31,9 |
| 400 | 26,0 | 7,4 | 36,5 |
Η αύξηση του ίδιου του δέντρου
Ο καρπός δεν είναι ο μόνος καταναλωτής. Κάθε χρόνο το δέντρο χτίζει νέο ξύλο, νέες ρίζες, νέους βραχίονες. Στο ίδιο πείραμα, με το βέλτιστο επίπεδο αζώτου, η ετήσια προσαύξηση των πολυετών οργάνων ήταν 44 κιλά N, 8 κιλά P, 38 κιλά K, 3,5 κιλά Ca και 2,8 κιλά Mg ανά εκτάριο [1].
+4,4 kg N +1,8 kg P2O5 +4,6 kg K2OΗ προσαύξηση αυτή αφορά οπωρώνες που ακόμη μεγαλώνουν κόμη. Σε πλήρως διαμορφωμένο, ώριμο οπωρώνα με σταθεροποιημένο όγκο κόμης η συνιστώσα αυτή μικραίνει.
3. Τα αποθέματα του δέντρου — η αόρατη λίπανση
Η αμυγδαλιά ανθίζει πριν βγάλει φύλλα. Τη στιγμή της άνθησης δεν υπάρχει φωτοσυνθετική επιφάνεια, ούτε ενεργή απορρόφηση από ρίζες σε κρύο έδαφος. Όλα όσα χρειάζονται τα άνθη και τα πρώτα φύλλα προέρχονται από αποθέματα που φτιάχτηκαν την προηγούμενη χρονιά.
Η μέτρηση αυτών των αποθεμάτων έγινε με διαδοχικές δειγματοληψίες κορμού και βραχιόνων και με πλήρεις εκριζώσεις δέντρων σε δύο συνεχόμενες χρονιές [3]. Το περιεχόμενο των πολυετών οργάνων σε θρεπτικά είναι μέγιστο στον λήθαργο και φτάνει στο ελάχιστο 12 έως 14 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση, όταν τα φύλλα έχουν αναπτυχθεί κατά 60–70%.
| Στοιχείο | Απόθεμα προς επανακινητοποίηση (kg/εκτάριο) | Πότε ξαναγεμίζει |
|---|---|---|
| Άζωτο | 26,5–44,4 | Από τις 41 ημέρες μετά την άνθηση ως την πλήρη φυλλόπτωση (249 ημέρες) |
| Φώσφορος | 6,8–7,2 (μέσος όρος) | Από τις 98 ημέρες ως την πλήρη φυλλόπτωση |
| Κάλιο | 24,4–30,8 (μέσος όρος) | Από τις 98 ημέρες ως την πλήρη φυλλόπτωση |
| Θείο | 1,3–1,6 | Από τις 98 ημέρες ως την πλήρη φυλλόπτωση |
| Βόριο | 0,1–0,2 | Από τις 98 ημέρες ως την πλήρη φυλλόπτωση |
Το επανακινητοποιούμενο άζωτο κάλυψε το 24 έως 33% της ετήσιας ζήτησης των ετήσιων οργάνων, και το 100% της ζήτησης μεταξύ άνθησης και καρπόδεσης [3]. Το κάλιο και ο φώσφορος ακολούθησαν το ίδιο μοτίβο: μέγιστη αποθήκευση στον λήθαργο, επανακινητοποίηση ως την καρπόδεση και την ανάπτυξη του 70–100% του φυλλώματος.
Πού αποθηκεύεται τι
- Άζωτο — κυρίως στις ρίζες διαμέτρου άνω του ενός εκατοστού και στους βραχίονες της κόμης· μικρότερες ποσότητες σε κορμό και σκελετό [3].
- Φώσφορος — κυρίως στις ρίζες άνω του ενός εκατοστού, στους βραχίονες της κόμης και στα κλαδιά κάτω των 2,5 εκατοστών.
- Κάλιο — κυρίως στους βραχίονες της κόμης, στα κλαδιά κάτω των 2,5 εκατοστών και στις ρίζες άνω του ενός εκατοστού.
Από τα φύλλα που γερνούν επιστρέφουν στο απόθεμα 11 έως 15,5 κιλά αζώτου και 8,9 έως 20 κιλά καλίου ανά εκτάριο, ανάλογα με το επίπεδο αζωτούχου λίπανσης [3]. Ενδιαφέρον εύρημα: η επανακινητοποίηση καλίου από τα φύλλα ήταν μεγαλύτερη στα υπολιπασμένα σε άζωτο δέντρα και μικρότερη στα βέλτιστα λιπασμένα — το δέντρο ανακυκλώνει εντατικότερα όταν στερείται.
Πηγές: 3
4. Η εποχική καμπύλη πρόσληψης
Ο χρόνος εφαρμογής έχει μεγαλύτερη σημασία από τη συνολική ποσότητα, όταν η ποσότητα είναι ήδη περίπου σωστή. Οι καμπύλες συσσώρευσης στον καρπό μετρήθηκαν σε τέσσερις διαδοχικές χρονιές, με τις ημέρες να μετρώνται από την πλήρη άνθηση [1].
| Στοιχείο | Στις ~45 ημέρες | Στις ~85 ημέρες | Στις ~110–125 ημέρες | Χαρακτήρας καμπύλης |
|---|---|---|---|---|
| Άζωτο | 33–55% | 67–83% | 86–93% | Ταχεία πρώιμη, σχεδόν τελειώνει στο μέσο της εποχής |
| Φώσφορος | 30–47% | 53–66% | 67–86% | Σχεδόν γραμμική σε όλη την περίοδο |
| Κάλιο | 24–40% | 45–61% | 66–73% | Καθυστερημένη· ~30% μπαίνει μετά τις 101–126 ημέρες |
| Ασβέστιο | — | — | 70–90% | Σταθερή συγκέντρωση ως κοντά στην ωρίμανση |
| Μαγνήσιο | — | — | 70–85% | Παράλληλη με το ασβέστιο |
| Θείο | — | — | >90% | Ακολουθεί την καμπύλη του αζώτου |
Το σημείο που αλλάζει το πρόγραμμα λίπανσης είναι η τελευταία στήλη της γραμμής του καλίου. Κατά μέσο όρο, στις 111 ημέρες από την άνθηση ο καρπός έχει συσσωρεύσει το 73 ± 4% του τελικού του καλίου [1]. Το υπόλοιπο τέταρτο έως τρίτο μπαίνει στο διάστημα από το σχίσιμο του περικαρπίου ως τη συγκομιδή.
Η ανεξάρτητη επιβεβαίωση έρχεται από τη μεσογειακή βιβλιογραφία: το Almond Board of Australia αναφέρει ότι κατά τη σκλήρυνση του ενδοκαρπίου η πρόσληψη αζώτου φτάνει το 50% και του καλίου το 30% των ετήσιων αναγκών [10].
Μετάφραση σε ελληνικό ημερολόγιο
Στην περιοχή της Πέλλας η πλήρης άνθηση τοποθετείται συνήθως από τα τέλη Φεβρουαρίου ως τα μέσα Μαρτίου, ανάλογα με την ποικιλία και τη χρονιά. Με αφετηρία την 1η Μαρτίου:
| Ημέρες από την άνθηση | Ενδεικτική ημερομηνία | Φαινολογικό στάδιο |
|---|---|---|
| 0 | 1 Μαρτίου | Πλήρης άνθηση |
| 12–14 | Μέσα Μαρτίου | Ελάχιστο αποθεμάτων — καρπόδεση, 60–70% έκπτυξη φυλλώματος |
| 41–45 | Μέσα Απριλίου | Έναρξη καθαρής αποθήκευσης αζώτου· πλήρες φύλλωμα |
| 85–90 | Τέλη Μαΐου | Σκλήρυνση ενδοκαρπίου |
| 98 | Αρχές Ιουνίου | Έναρξη καθαρής αποθήκευσης καλίου και φωσφόρου στα πολυετή όργανα |
| 110–125 | Μέσα–τέλη Ιουνίου | Γέμισμα ψίχας |
| 150–180 | Αύγουστος | Σχίσιμο περικαρπίου, συγκομιδή |
| 249 | Αρχές Νοεμβρίου | Πλήρης φυλλόπτωση — τέλος φόρτισης αποθεμάτων |
Οι ημερομηνίες είναι ενδεικτικές και μετατοπίζονται με την ποικιλία, το υψόμετρο και τη χρονιά. Η ασφαλής πρακτική είναι η καταγραφή της πραγματικής ημερομηνίας πλήρους άνθησης κάθε χρονιά ανά αγροτεμάχιο και ο υπολογισμός των ημερών από εκεί.
5. Υπολογισμός των αναγκών σε κάλιο
Ο υπολογισμός γίνεται σε τρία βήματα: απομάκρυνση, προσαύξηση δέντρου, διόρθωση βάσει εδάφους.
Βήμα 1 — Απομάκρυνση
K2O απομάκρυνσης (kg/στρ.) = απόδοση ψίχας (kg/στρ.) × 0,0912Για 250 κιλά ψίχα το στρέμμα: 250 × 0,0912 = 22,8 κιλά K2O.
Βήμα 2 — Προσαύξηση για την αύξηση του δέντρου
Σε οπωρώνα που ακόμη χτίζει κόμη προστίθενται 4,6 κιλά K2O ανά στρέμμα [1]. Σε πλήρως διαμορφωμένο οπωρώνα η προσαύξηση μειώνεται ή παραλείπεται.
22,8 + 4,6 = 27,4 kg K2O/στρ.Βήμα 3 — Διόρθωση βάσει της εδαφολογικής ανάλυσης
Το έδαφος συνεισφέρει. Η καλιφορνέζικη σύσταση, βασισμένη σε πενταετές πείραμα δόσεων καλίου, είναι σαφής: σε έδαφος με 100–150 mg/kg ανταλλάξιμο κάλιο, εφαρμογή 112 κιλών K ανά εκτάριο ήταν αρκετή για να καλύψει τη ζήτηση της καλλιέργειας, ανεξάρτητα από τη μορφή του λιπάσματος [2]. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 13,5 κιλά K2O ανά στρέμμα — δηλαδή περίπου στο μισό της απομάκρυνσης, με το υπόλοιπο να καλύπτεται από τα εδαφικά αποθέματα.
| Επίπεδο γονιμότητας | Ανταλλάξιμο K (ppm, εκχύλιση οξικού αμμωνίου) | Προσαρμογή της δόσης |
|---|---|---|
| Πολύ χαμηλό | < 75 | Αύξηση κατά 100% |
| Χαμηλό | 75–150 | Αύξηση κατά 50% |
| Μέτριο | 150–250 | Αντικατάσταση της απομάκρυνσης |
| Υψηλό | 250–800 | Μείωση στο 50% |
| Υπερβολικό | > 800 | Μηδενισμός |
Πίνακας προσαρμοσμένος από τις οδηγίες λίπανσης της Καλιφόρνιας [5]. Απόκριση σε καλιούχο λίπανση θεωρείται πιθανή κάτω από 150 ppm· στο εύρος 150–250 ppm τα δέντρα δεν αναμένεται να αποκριθούν και αρκεί η αντικατάσταση της απομάκρυνσης.
Η ερμηνεία μιας εδαφολογικής ανάλυσης δεν είναι αυτονόητη διαδικασία — το θέμα έχει αναλυθεί ξεχωριστά στο άρθρο Τελικά πόσο μας βοηθούν οι εδαφολογικές;. Για τη μετατροπή μεταξύ μονάδων στοιχείου και οξειδίου υπάρχει διαθέσιμος ο Υπολογιστής Μονάδων Λιπάσματος.
6. Υπολογισμός των αναγκών σε φώσφορο
Η μεγάλη διαφορά του φωσφόρου από το κάλιο δεν είναι μόνο η δεκαπλάσια μικρότερη ποσότητα. Είναι ότι η τροφοπενία φωσφόρου στην αμυγδαλιά είναι σπάνια, ακόμη και σε εδάφη που θεωρητικά θα την ευνοούσαν. Στην Καλιφόρνια δεν υπάρχουν επίσημες συστάσεις φωσφορικής λίπανσης για αμυγδαλεώνες, ακριβώς επειδή η απόκριση σπανίως τεκμηριώνεται [5]. Δεν υπάρχουν καν χαρακτηριστικά συμπτώματα: όταν ο φώσφορος λείπει, η ανάπτυξη φύλλων και βλαστών περιορίζεται χωρίς διακριτή εικόνα.
P2O5 απομάκρυνσης (kg/στρ.) = απόδοση ψίχας (kg/στρ.) × 0,0184Για 250 κιλά ψίχα το στρέμμα: 250 × 0,0184 = 4,6 κιλά P2O5, συν 1,8 κιλά για την αύξηση του δέντρου, δηλαδή 6,4 κιλά P2O5 ανά στρέμμα.
Η αρχή που συνιστάται είναι η μακροχρόνια αντικατάσταση της απομάκρυνσης, όχι η ετήσια «ασφαλιστική» δόση. Όταν η ανάλυση δείχνει επάρκεια, αντικαθίσταται όσο φεύγει· όταν δείχνει έλλειψη, η δόση αυξάνεται κατά 50 ή 100%· όταν δείχνει υψηλό ή υπερβολικό επίπεδο, μειώνεται στο μισό ή μηδενίζεται [5]. Στόχος είναι οι τιμές εδάφους να σταθεροποιηθούν στο μέτριο επίπεδο και να μείνουν εκεί.
7. Η εδαφολογική ανάλυση — ποιο τεστ και πώς διαβάζεται
Εδώ γίνεται ένα λάθος που ακυρώνει ολόκληρη την ανάλυση. Η μέθοδος εκχύλισης του φωσφόρου εξαρτάται από το pH του εδάφους. Σε όξινα προς ουδέτερα εδάφη (pH κάτω του 7) χρησιμοποιείται η μέθοδος Bray P1. Σε ουδέτερα και αλκαλικά εδάφη (pH άνω του 6,5) η κατάλληλη μέθοδος είναι η Olsen. Η χρήση ακατάλληλης μεθόδου δίνει απλώς λανθασμένο αποτέλεσμα [5].
Τα περισσότερα εδάφη όπου εγκαθίστανται σήμερα αμυγδαλεώνες στη Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα είναι ασβεστούχα, με pH σαφώς πάνω από το 7. Η ένδειξη είναι η Olsen.
| Επίπεδο | Bray P1 (ppm PO4-P) για pH < 7 | Olsen (ppm PO4-P) για pH > 6,5 |
|---|---|---|
| Χαμηλό | < 20 | < 10 |
| Μέτριο | 20–40 | 10–20 |
| Υψηλό | 40–100 | 20–40 |
| Υπερβολικό | > 100 | > 40 |
Πού λαμβάνεται το δείγμα
Οι ρίζες της αμυγδαλιάς φτάνουν σε βάθος 1,5 έως 2 μέτρων, αλλά η πλειονότητα των τριχοειδών ριζών βρίσκεται στα πρώτα 60 εκατοστά. Η πλευρική επέκταση φτάνει τα 2,5–3,5 μέτρα από τον κορμό, με τη μέγιστη πυκνότητα μέσα σε 1,2–1,5 μέτρα και μέσα στη ζώνη ύγρανσης του αρδευτικού συστήματος [5]. Το δείγμα λαμβάνεται από αυτή τη ζώνη, όχι από τον διάδρομο.
Πηγές: 5
8. Η φυλλοδιαγνωστική και οι κρίσιμες τιμές του Ιουλίου
Η εδαφολογική δείχνει τι υπάρχει στο έδαφος. Η φυλλοδιαγνωστική δείχνει τι έφτασε στο δέντρο. Οι δύο απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα και δεν υποκαθιστούν η μία την άλλη.
Ο λόγος που η δειγματοληψία γίνεται τον Ιούλιο είναι φυσιολογικός: οι συγκεντρώσεις αζώτου, φωσφόρου και ψευδαργύρου ξεκινούν πολύ υψηλές την άνοιξη και πέφτουν γρήγορα ως τα μέσα Ιουνίου, οπότε σταθεροποιούνται. Το κάλιο ακολουθεί παρόμοια πορεία και φτάνει σε πλατό περίπου την ίδια εποχή [5]. Το πλατό αυτό είναι το μόνο διάστημα όπου μια μέτρηση συγκρίνεται αξιόπιστα με κρίσιμες τιμές.
Πρωτόκολλο δειγματοληψίας
- Χρόνος: Ιούλιος, στο πλατό των συγκεντρώσεων.
- Αριθμός δέντρων: 28 έως 30 ανά ενιαίο τμήμα, σε απόσταση τουλάχιστον 30 μέτρων μεταξύ τους [4] [5].
- Θέση: φύλλα από μη καρποφόρους βραχίονες, από την εξωτερική κόμη, σε ύψος 1,5 έως 2,1 μέτρα.
- Ποσότητα: τουλάχιστον 8 καλά εκτεθειμένοι βραχίονες ανά δέντρο.
- Χειρισμός: χάρτινες σακούλες, χωριστές ανά τμήμα, διατήρηση σε δροσερό μέρος και άμεση αποστολή στο εργαστήριο.
Η μελέτη σε 1.148 δείγματα σε τρεις συνεχόμενες χρονιές έδειξε ότι με μέγεθος δείγματος 30 δέντρων επιτυγχάνεται αξιόπιστη εκτίμηση της μέσης τιμής του τμήματος [4].
Κρίσιμες τιμές — φύλλα Ιουλίου
| Ερμηνεία | Άζωτο (% ξηρού βάρους) | Φώσφορος (%) | Κάλιο (%) |
|---|---|---|---|
| Τροφοπενιακό | < 2,0 | — | < 1,0 |
| Επαρκές | 2,2–2,5 | 0,1–0,3 | > 1,4 |
| Υπερβολικό | > 2,7 | — | — |
Πηγή [5]. Ως εύρος επάρκειας για το κάλιο του Ιουλίου αναφέρεται συνήθως το 1,4–2,7% [7].
Πρόβλεψη από πρώιμο δείγμα
Η αδυναμία της δειγματοληψίας του Ιουλίου είναι ότι έρχεται αργά — μετά την περίοδο κατά την οποία γίνεται η μεγαλύτερη πρόσληψη. Η λύση που αναπτύχθηκε είναι η δειγματοληψία Απριλίου: η συγκέντρωση αζώτου και βορίου στα φύλλα Απριλίου προβλέπει τη συγκέντρωση αζώτου του Ιουλίου με συντελεστή προσδιορισμού R² = 0,90 [4]. Έτσι η διόρθωση γίνεται μέσα στην ίδια καλλιεργητική περίοδο, αντί να μεταφέρεται στην επόμενη.
9. Το όριο του 1% καλίου — ένα αντι-διαισθητικό εύρημα
Η επίσημη κρίσιμη τιμή για το κάλιο φύλλου Ιουλίου είναι το 1,4%. Το πείραμα δόσεων καλίου που παρακολούθησε 768 μεμονωμένα δέντρα επί πέντε χρόνια, με τρεις δόσεις (112, 224 και 336 κιλά K ανά εκτάριο) και τρεις πηγές καλίου, έδωσε αποτέλεσμα που δεν επιβεβαιώνει αυτή την τιμή [2].
Δέντρα με κάλιο φύλλου κάτω από το 1,4% θεωρούνταν τροφοπενιακά βάσει του τυπικού κριτηρίου, αλλά δεν έδειξαν καμία αύξηση απόδοσης όταν η συγκέντρωση ανέβηκε. Πάνω από το 1% κάλιο φύλλου δεν καταγράφηκε αύξηση απόδοσης. Η δόση καλίου δεν είχε στατιστικά σημαντική επίδραση στην απόδοση, και η πηγή του καλίου είχε επίδραση μόνο σε μία από τις πέντε χρονιές.
Η αντίστροφη πλευρά είναι εξίσου τεκμηριωμένη. Η τροφοπενία καλίου μειώνει τη φωτοσύνθεση και τη μεταφορά υδατανθράκων και επιταχύνει την πρόωρη γήρανση και πτώση των φύλλων. Κάτω από 0,5–0,6% κάλιο φύλλου περιορίζεται ο ρυθμός ανταλλαγής διοξειδίου του άνθρακα και μειώνεται η δέσμευση άνθρακα με βιοχημικούς περιορισμούς στη φωτοσύνθεση [2].
Και το κρισιμότερο: η έλλειψη καλίου σε μία χρονιά μειώνει τον αριθμό των ανθέων και των καρπών της επόμενης, μέσω αυξημένης θνησιμότητας των καρποφόρων βραχιόνων, χωρίς να επηρεάζει ουσιαστικά το ποσοστό καρπόδεσης ή το βάρος του καρπού [2] [5]. Πολύ χαμηλές τιμές καλίου τον Ιούλιο πληρώνονται τον επόμενο χρόνο, όχι φέτος — και γι' αυτό ακριβώς η αιτία σπάνια αναγνωρίζεται.
10. Ποιο λίπασμα καλίου, πού και πότε
Το πρώτο εύρημα είναι απελευθερωτικό: το κάλιο των ορυκτών λιπασμάτων είναι άμεσα διαθέσιμο και οι διάφορες μορφές διαφέρουν ελάχιστα στο αποτέλεσμα. Συγκρίσεις θειικού καλίου, θειοθειικού καλίου και χλωριούχου καλίου δεν έδειξαν διαφορές σε απόδοση και σε κάλιο φύλλου [2] [5]. Η επιλογή γίνεται με κριτήρια κόστους, συνοδών στοιχείων και κινδύνου χλωριόντων, όχι αποτελεσματικότητας.
| Λίπασμα | K2O % | Άλλα στοιχεία | Σημείωση |
|---|---|---|---|
| Θειικό κάλιο | 50 | 17–18% S | Χωρίς χλωριόντα· η ασφαλέστερη γενική επιλογή |
| Θειοθειικό κάλιο | 25 | 17% S | Υγρό, για υδρολίπανση· συχνά και σε χαμηλές δόσεις — υψηλές δόσεις προκαλούν ζημιά. Οξινίζει το έδαφος |
| Νιτρικό κάλιο | 45 | 13% N | Φέρνει και άζωτο — υπολογίζεται στο αζωτούχο ισοζύγιο |
| Φωσφορικό μονοκάλιο | 34 | 52% P2O5 | Πολύ υψηλή αναλογία φωσφόρου· σπάνια δικαιολογημένο ως κύρια πηγή καλίου |
| Χλωριούχο κάλιο | 60–62 | 46% Cl | Το φθηνότερο ανά μονάδα· απαιτεί προσοχή λόγω χλωριόντων |
| Ανθρακικό κάλιο | 30 | — | Ρυθμιστική δράση σε όξινα εδάφη |
Στοιχεία περιεκτικότητας από τις οδηγίες λίπανσης της Καλιφόρνιας [5]. Οι πραγματικές περιεκτικότητες αναγράφονται στη συσκευασία κάθε σκευάσματος και ελέγχονται εκεί.
Τρόπος και θέση εφαρμογής
- Διασπορά σε όλη την επιφάνεια είναι λιγότερο αποτελεσματική από την εφαρμογή σε λωρίδα ή δακτύλιο στη γραμμή στάξης [5].
- Η λωρίδα τοποθετείται περίπου 1,2 μέτρα από τη γραμμή των δέντρων, υποχρεωτικά μέσα στη ζώνη ύγρανσης του αρδευτικού.
- Σε βαριά, αργιλώδη εδάφη το επιφανειακά εφαρμοζόμενο κάλιο μπορεί να συγκρατηθεί στα πρώτα εκατοστά και να μη φτάσει στις ρίζες. Εναλλακτικά ενσωματώνεται σε βάθος 15–20 εκατοστών, σε μία ή δύο λωρίδες εκατέρωθεν της γραμμής.
- Σε στάγδην άρδευση, η εφαρμογή μέσω του δικτύου είναι ο πρακτικότερος τρόπος και συγκεντρώνει το κάλιο ακριβώς εκεί που υπάρχουν ενεργές ρίζες.
Χρονισμός
| Φάση | Ημέρες από πλήρη άνθηση | Ενδεικτικό ποσοστό ετήσιου K2O | Τεκμηρίωση |
|---|---|---|---|
| Άνθηση – καρπόδεση | 0–45 | 25% | 24–40% του τελικού καλίου του καρπού έχει συσσωρευτεί ως τις 43 ημέρες [1] |
| Ταχεία αύξηση καρπού | 45–90 | 25% | 45–61% ως τις 87 ημέρες [1] |
| Σκλήρυνση – γέμισμα ψίχας | 90–125 | 20% | 66–73% ως τις 111–122 ημέρες [1] |
| Σχίσιμο περικαρπίου – συγκομιδή | 125 έως συγκομιδή | 15% | Περίπου 30% του καλίου μπαίνει μετά τις 101–126 ημέρες [1] |
| Μετασυλλεκτικά – φυλλόπτωση | έως 249 | 15% | Η καθαρή αύξηση καλίου στα πολυετή όργανα ξεκινά στις 98 ημέρες και συνεχίζεται ως την πλήρη φυλλόπτωση [3] |
Ενδεικτική κατανομή που ακολουθεί την καμπύλη συσσώρευσης στον καρπό και την περίοδο φόρτισης των αποθεμάτων. Δεν αποτελεί σύσταση εφαρμογής· η τελική κατανομή καθορίζεται από τον τύπο εδάφους, το αρδευτικό σύστημα και τα αποτελέσματα των αναλύσεων.
Η γενικότερη λογική του χρονισμού των λιπάνσεων στα φυλλοβόλα έχει αναπτυχθεί στο άρθρο Η σωστή περίοδος λίπανσης των παραγωγικών δένδρων.
11. Ο φώσφορος στα ασβεστούχα εδάφη
Η διαθεσιμότητα του φωσφόρου εξαρτάται έντονα από το pH. Σε όξινα εδάφη ο φώσφορος ακινητοποιείται από ορυκτά σιδήρου και αργιλίου. Σε αλκαλικά εδάφη — δηλαδή στα περισσότερα ελληνικά εδάφη όπου φυτεύεται αμυγδαλιά — ο κυρίαρχος μηχανισμός ακινητοποίησης είναι ο σχηματισμός αδιάλυτων φωσφορικών ενώσεων του ασβεστίου [5]. Η μέγιστη διαθεσιμότητα βρίσκεται κοντά στο ουδέτερο.
Πρακτικά, αυτό αλλάζει τρία πράγματα:
- Η θέση εφαρμογής γίνεται κρίσιμη. Ο φώσφορος δεν μετακινείται με το νερό της άρδευσης ούτε με τη βροχή. Δεν «κατεβαίνει» στη ριζόσφαιρα από την επιφάνεια. Ενσωματώνεται σε βάθος 15–20 εκατοστών, σε μία ή δύο λωρίδες εκατέρωθεν της γραμμής των δέντρων [5].
- Ο χρόνος εφαρμογής παύει να είναι κρίσιμος. Ακριβώς επειδή δεν εκπλένεται, ο φώσφορος μπορεί να δοθεί μαζί με το κάλιο τον Νοέμβριο, μετά την έναρξη της φυλλόπτωσης.
- Η υδρολίπανση με φώσφορο έχει τεχνικό κίνδυνο. Ο φώσφορος μπορεί να δοθεί με το νερό, αλλά απαιτείται προσοχή στον σχηματισμό φωσφορικού ασβεστίου που φράζει τους σταλάκτες [5]. Σε νερά με υψηλή σκληρότητα το ρίσκο είναι ουσιαστικό.
Η γενικότερη συμπεριφορά των αλκαλικών εδαφών επηρεάζει και άλλα στοιχεία — ο σίδηρος είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα και έχει αναλυθεί στο άρθρο Ο σίδηρος στα φυτά, ενώ η συμπεριφορά του ασβεστίου στο άρθρο Το ασβέστιο, η σημασία του για τα φυτά.
Πηγές: 5
12. Τα περικάρπια και τα κελύφη πίσω στον οπωρώνα
Το σημείο αυτό έχει τη μεγαλύτερη οικονομική βαρύτητα ολόκληρου του κειμένου. Το περικάρπιο και το κέλυφος αποτελούν περίπου το 70% του βάρους που φεύγει από το χωράφι κατά τη συγκομιδή [8] — και είναι εκεί που βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος του καλίου. Η ψίχα από μόνη της περιέχει περίπου 0,75–1% κάλιο, ενώ το περικάρπιο ξεπερνά το 2% [8].
Πειράματα σε τρεις εμπορικούς αμυγδαλεώνες στην Καλιφόρνια μέτρησαν τι συμβαίνει όταν το μείγμα περικαρπίων και κελυφών επιστρέφει στο έδαφος [8]:
- Το μείγμα περιείχε κατά μέσο όρο 2,37% κάλιο με 13% υγρασία.
- 35 έως 70% του συνολικού καλίου απελευθερώθηκε μέσα στα πρώτα 75 χιλιοστά νερού (άρδευση και βροχή μαζί).
- Σε ετήσια βάση, από τη φθινοπωρινή εφαρμογή ως το επόμενο καλοκαίρι, απελευθερώθηκε το 77 έως 95% του καλίου.
- Η απελευθέρωση οδηγείται πρωτίστως από το νερό και δεν περιορίζεται από τον ρυθμό αποσύνθεσης — το κάλιο δεν είναι δεσμευμένο σε οργανικές ενώσεις που πρέπει πρώτα να διασπαστούν.
- Το ανταλλάξιμο κάλιο του εδάφους αυξήθηκε σημαντικά και στα τρία σημεία, με μετρήσιμη αύξηση και στο κάλιο φύλλου Ιουλίου.
1.121 kg × 0,87 (ξηρό) × 2,37% K = 23,1 kg K → × 1,2 = 27,7 kg K2O/στρ.Με ρυθμό απελευθέρωσης 85%: περίπου 23,5 κιλά K2O ανά στρέμμα — δηλαδή ολόκληρη η απομάκρυνση καλίου μιας σοδειάς 250 κιλών ψίχας.
13. Άζωτο, κάλιο και σήψη του περικαρπίου
Η θρέψη δεν είναι μόνο θέμα απόδοσης. Είναι και θέμα φυτοπροστασίας, με τρόπο που συχνά δεν συνδέεται.
Στο ίδιο πείραμα δόσεων αζώτου μετρήθηκε η επίπτωση στη σήψη του περικαρπίου (Rhizopus stolonifer, Monilinia spp.). Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: η αύξηση της αζωτούχου λίπανσης αύξησε τη συχνότητα εμφάνισης σήψης του περικαρπίου στους καρποφόρους βραχίονες [9]. Η αζωτούχος λίπανση καθυστέρησε επίσης την πρώιμη εξέλιξη του σχισίματος του περικαρπίου.
Παράλληλα, δοκιμή τεσσάρων επιπέδων αζώτου σε εμπορικούς αμυγδαλεώνες έδειξε ότι η συχνότητα φαιάς σήψης ανθέων και βλαστών, κορύνεου, φουζικλαδίου και σήψης περικαρπίου αυξανόταν με την αύξηση της αζωτούχου λίπανσης έως ένα σημείο, πάνω από το οποίο η σοβαρότητα δεν αυξανόταν άλλο [5].
Το ίδιο πείραμα έδειξε ότι η μέγιστη απόδοση επιτεύχθηκε με άζωτο φύλλου Ιουλίου στο εύρος 2,4–2,5% και ότι πάνω από 2,5% δεν υπήρξε καμία αύξηση απόδοσης [2]. Το παράθυρο μεταξύ επάρκειας και υπερβολής είναι στενό — περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα — και το κόστος της υπέρβασης δεν είναι μόνο το χαμένο λίπασμα αλλά και η αυξημένη ευαισθησία σε ασθένειες.
Ένα ακόμη εύρημα του ίδιου πειράματος αξίζει προσοχή: η αύξηση του αζώτου έδωσε ελαφρύτερους καρπούς, ενώ το βάρος της ψίχας μειώθηκε με αυξανόμενο άζωτο υπό μέτριες αποδόσεις και αυξήθηκε υπό υψηλές. Η συνολική αύξηση απόδοσης οφειλόταν σε μεγαλύτερο αριθμό καρπών και υψηλότερο ποσοστό εκπυρήνωσης, όχι σε μεγαλύτερους καρπούς [2].
14. Διαφυλλικοί ψεκασμοί — τι δείχνουν τα δεδομένα
Η διαφυλλική εφαρμογή μακροστοιχείων στην αμυγδαλιά δεν έχει μελετηθεί εκτενώς, και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν στηρίζουν τις προσδοκίες που συχνά καλλιεργούνται.
Διετής δοκιμή με έως τρεις ανοιξιάτικες διαφυλλικές εφαρμογές διαφορετικών συνδυασμών αζώτου, φωσφόρου και καλίου — προ ανθήσεως, στο ρόδινο, 30 ημέρες αργότερα και 60 ημέρες μετά την πρώτη — δεν έδωσε συνεπείς επιδράσεις ούτε στην απόδοση ψίχας ούτε στις συγκεντρώσεις θρεπτικών στα φύλλα [5]. Τα δέντρα ήταν ήδη καλά λιπασμένα από το έδαφος.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι οι διαφυλλικοί ψεκασμοί είναι άχρηστοι. Είναι ότι δεν υποκαθιστούν την εδαφική λίπανση σε μακροστοιχεία. Οι ποσότητες που μπορεί να απορροφήσει ένα φύλλο είναι τάξεις μεγέθους μικρότερες από την ετήσια ανάγκη: όταν χρειάζονται 27 κιλά K2O το στρέμμα, μερικές εκατοντάδες γραμμάρια από ψεκασμό δεν αλλάζουν το ισοζύγιο. Η θέση των διαφυλλικών είναι στα ιχνοστοιχεία και σε σημειακές, βραχυχρόνιες διορθώσεις.
- Ο ψεκασμός πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα.
- Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή.
- Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα, ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.
Η κατηγορία των βιοδιεγερτών, που συχνά συγχέεται με τη διαφυλλική θρέψη, λειτουργεί με εντελώς άλλο μηχανισμό και αξιολογείται με άλλα κριτήρια — το θέμα αναπτύσσεται στο άρθρο Βιοδιεγέρτες και βιοδραστικά, η σημασία τους στη γεωργία.
Πηγές: 5
15. Νερό και θρέψη — δεν υποκαθιστά το ένα το άλλο
Ένα θρεπτικό στοιχείο φτάνει στη ρίζα με το νερό. Χωρίς επαρκή εδαφική υγρασία, ακόμη και το πλήρως διαθέσιμο κάλιο παραμένει ακίνητο. Στις ισπανικές μελέτες ξηρικών αμυγδαλεώνων επισημαίνεται ρητά ότι η αποτελεσματικότητα της εδαφικής εφαρμογής καλίου εξαρτάται καθοριστικά από την εδαφική υγρασία, που ελέγχει την κινητικότητα των στοιχείων.
Η αντίστροφη διατύπωση είναι εξίσου σημαντική: το κάλιο δεν αναπληρώνει το νερό. Υποστηρίζει την ωσμωτική ρύθμιση και τη μεταφορά υδατανθράκων, αλλά όταν η υδατική καταπόνηση περιορίζει τη φωτοσύνθεση, καμία δόση καλίου δεν επαναφέρει τη μεταφορά αφομοιωμάτων.
Ο ανταγωνισμός για το νερό ανάμεσα στα φύλλα και τον καρπό κατά τη σκλήρυνση του ενδοκαρπίου μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση της ψίχας — τη λεγόμενη «άδεια» ή ζαρωμένη ψίχα [10]. Σε αυτή τη φάση τα φύλλα είναι πλήρως αναπτυγμένα και λειτουργούν ως πηγή σακχάρων για τους οφθαλμούς της επόμενης χρονιάς και για την επαναφόρτιση των αποθεμάτων· έντονη υδατική ή θρεπτική καταπόνηση εδώ πληρώνεται και φέτος και του χρόνου.
Η ελλειμματική άρδευση δεν αποκλείεται. Δοκιμές σε τρεις ποικιλίες με άρδευση στο 75% της εξατμισοδιαπνοής της καλλιέργειας έδειξαν ότι σε συνδυασμό με βιοδιεγέρτες οι αποδόσεις διατηρήθηκαν, με τη μεγαλύτερη βελτίωση στην ποικιλία Guara (15–20% υψηλότερη απόδοση ψίχας) και με υψηλότερες τιμές υδατικού δυναμικού φύλλου και στοματικής αγωγιμότητας σε ορισμένα στάδια [11]. Η τεχνική έχει αναπτυχθεί για τα πυρηνόκαρπα στο άρθρο Η τεχνική της ελλειμματικής άρδευσης στη ροδακινιά και νεκταρινιά, ενώ η ατμοσφαιρική συνιστώσα της διαπνοής στο άρθρο VPD: το έλλειμμα τάσης υδρατμών.
Τέλος, η σχέση φωτεινής δέσμευσης και θρέψης: σε πειράματα σε ιταλικούς αμυγδαλεώνες η απόδοση ανέβηκε από 1,6 σε 4 τόνους ανά εκτάριο με την αύξηση της δέσμευσης φωτός από 35% σε 80%, με παράλληλη αύξηση του νερού από 6.000 σε 13.000 κυβικά μέτρα ανά εκτάριο [10]. Η αυξημένη φυλλική επιφάνεια απαιτεί περισσότερο νερό και περισσότερα θρεπτικά — η πυκνή φύτευση δεν είναι ουδέτερη ως προς το πρόγραμμα λίπανσης.
16. Παράδειγμα ετήσιου προγράμματος
Το παράδειγμα αφορά ώριμο, ποτιστικό αμυγδαλεώνα με στάγδην άρδευση, μέση απόδοση 250 κιλά ψίχα το στρέμμα, σε ασβεστούχο έδαφος με ανταλλάξιμο κάλιο 180 ppm και Olsen P 15 ppm — δηλαδή μέτρια επάρκεια και στα δύο στοιχεία.
Βήμα 1 — Οι ετήσιες ποσότητες
| Στοιχείο | Απομάκρυνση | Αύξηση δέντρου | Σύνολο | Διόρθωση εδάφους | Τελικός στόχος |
|---|---|---|---|---|---|
| Άζωτο (N) | 16,3 | 4,4 | 20,7 | Απόδοση πρόσληψης 75–85% | 24–27 kg/στρ. |
| Φώσφορος (P2O5) | 4,6 | 1,8 | 6,4 | Μέτριο επίπεδο — αντικατάσταση | 6–7 kg/στρ. |
| Κάλιο (K2O) | 22,8 | 4,6 | 27,4 | Μέτριο επίπεδο — αντικατάσταση | 27–28 kg/στρ. |
Η απόδοση πρόσληψης αζώτου 75–85% αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία [6]: για 65 κιλά προσλαμβανόμενου αζώτου ανά τόνο ψίχας απαιτείται εφαρμογή 76 έως 85 κιλών.
Βήμα 2 — Η κατανομή στη χρονιά
| Περίοδος | N (kg/στρ.) | P2O5 (kg/στρ.) | K2O (kg/στρ.) | Παρατήρηση |
|---|---|---|---|---|
| Σεπτέμβριος–Οκτώβριος, μετά τη συγκομιδή | 4 | — | 4 | Το φύλλωμα είναι ακόμη ενεργό· φόρτιση των αποθεμάτων για την επόμενη χρονιά |
| Νοέμβριος, μετά τη φυλλόπτωση | — | 6–7 | — | Κοκκώδες, σε λωρίδα, ενσωματωμένο 15–20 cm· ολόκληρος ο φώσφορος της χρονιάς |
| Άνθηση έως 45 ημέρες | 5 | — | 7 | Χαμηλή ζήτηση αζώτου — το δέντρο αντλεί από αποθέματα |
| 45–90 ημέρες | 9 | — | 7 | Κορύφωση πρόσληψης αζώτου |
| 90–125 ημέρες | 7 | — | 5,5 | Γέμισμα ψίχας |
| 125 ημέρες έως συγκομιδή | — | — | 4,5 | Το άζωτο σταματά· το κάλιο συνεχίζει |
| Σύνολο | 25 | 6–7 | 28 | — |
Οι τιμές είναι ενδεικτικές και δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Η τελική δόση και η κατανομή καθορίζονται μετά από εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση και επιτόπια εκτίμηση από γεωπόνο, με βάση την πραγματική απόδοση, τον τύπο εδάφους, την ποιότητα του αρδευτικού νερού και την ηλικία των δέντρων.
Βήμα 3 — Έλεγχος του αποτελέσματος
- Απρίλιος — φυλλοδιαγνωστική για άζωτο και βόριο, ώστε να προβλεφθεί η τιμή του Ιουλίου και να διορθωθεί μέσα στη χρονιά [4].
- Ιούλιος — πλήρης φυλλοδιαγνωστική. Το άζωτο μεταξύ 2,2 και 2,5%, το κάλιο πάνω από 1%, ο φώσφορος μεταξύ 0,1 και 0,3%.
- Φθινόπωρο, κάθε 2–3 χρόνια — εδαφολογική ανάλυση από τη ζώνη ύγρανσης, με μέθοδο Olsen για τον φώσφορο σε ασβεστούχο έδαφος.
- Κάθε χρόνο — καταγραφή της πραγματικής απόδοσης ανά τμήμα. Χωρίς αυτήν, ο υπολογισμός της απομάκρυνσης είναι εικασία.
17. Τι δεν λύνει η λίπανση
Η ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας που αναζητά κάθε παραγωγός δεν είναι αποκλειστικά θρεπτικό ζήτημα.
Η διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών εξαρτάται από τη σχέση άνθρακα προς άζωτο και από τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα του βραχίονα. Βραχίονας με μικρή φυλλική επιφάνεια θα δώσει λίγους ανθοφόρους οφθαλμούς την επόμενη χρονιά, επειδή η αναπλήρωση υδατανθράκων είναι ανεπαρκής [10]. Καμία δόση καλίου δεν αντισταθμίζει σκίαση από λανθασμένο κλάδεμα ή πρόωρη φυλλόπτωση από τετράνυχο.
Παρομοίως, η υψηλή απόδοση της τελευταίας φάσης γεμίσματος της ψίχας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αποθηκευμένα αφομοιώματα και σε τρέχουσα φωτοσύνθεση. Η επαναφόρτιση των αποθηκευτικών οργάνων μετά τη συγκομιδή, όσο η κόμη παραμένει ενεργή, καθορίζει την εκκίνηση της επόμενης χρονιάς [10].
Τα βασικά συμπεράσματα
- Η αμυγδαλιά απομακρύνει 76 κιλά κάλιο και μόλις 8 κιλά φώσφορο ανά τόνο ψίχας — αναλογία που κανένα εμπορικό σύνθετο δεν αναπαράγει [5] [6].
- Από την άνθηση ως την καρπόδεση δεν υπάρχει καθαρή πρόσληψη αζώτου από το έδαφος· η ζήτηση καλύπτεται εξ ολοκλήρου από αποθέματα [3].
- Το 30% του καλίου του καρπού μπαίνει μετά τις 101–126 ημέρες από την άνθηση· το πρόγραμμα καλίου δεν σταματά μαζί με το άζωτο [1].
- Πάνω από 1% κάλιο φύλλου Ιουλίου δεν καταγράφηκε αύξηση απόδοσης σε έδαφος με 138 mg/kg ανταλλάξιμο κάλιο [2].
- Πάνω από 2,5% άζωτο φύλλου Ιουλίου δεν υπάρχει όφελος, ενώ αυξάνεται η σήψη του περικαρπίου [2] [9].
- Σε ασβεστούχο έδαφος ο φώσφορος μετράται με Olsen, τοποθετείται σε βάθος και σε λωρίδα, και δεν χρειάζεται ετήσια «ασφαλιστική» δόση [5].
- Τα περικάρπια και τα κελύφη που επιστρέφουν στη ζώνη των ριζών μπορούν να καλύψουν σχεδόν ολόκληρη την ετήσια απομάκρυνση καλίου [8].
- Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί μακροστοιχείων δεν υποκαθιστούν την εδαφική λίπανση [5].
18. Πηγές
Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.
- [1] Muhammad, S., Sanden, B.L., Lampinen, B.D., Saa, S., Siddiqui, M.I., Smart, D.R., Olivos, A., Shackel, K.A., DeJong, T. και Brown, P.H. (2015). Seasonal changes in nutrient content and concentrations in a mature deciduous tree species: Studies in almond (Prunus dulcis (Mill.) D. A. Webb). European Journal of Agronomy 65:52–68. Πηγή για την απομάκρυνση θρεπτικών με τον καρπό (N 212–366, P 26–45, K 265–389 kg/εκτ.), την ετήσια προσαύξηση των πολυετών οργάνων (44 N, 8 P, 38 K, 3,5 Ca, 2,8 Mg kg/εκτ.) και τις εποχικές καμπύλες συσσώρευσης αζώτου, φωσφόρου και καλίου στον καρπό.
- [2] Muhammad, S., Sanden, B.L., Saa, S., Lampinen, B.D., Smart, D.R., Shackel, K.A., DeJong, T.M. και Brown, P.H. (2018). Optimization of nitrogen and potassium nutrition to improve yield and yield parameters of irrigated almond (Prunus dulcis (Mill.) D. A. Webb). Scientia Horticulturae 228:204–212. Πηγή για την απομάκρυνση 68 kg N και 75 kg K ανά τόνο ψίχας, για το εύρημα ότι πάνω από 1% κάλιο φύλλου δεν αυξάνεται η απόδοση, για το βέλτιστο άζωτο φύλλου 2,4–2,5% και για τη σύσταση 112 kg K/εκτ. σε έδαφος με 100–150 mg/kg ανταλλάξιμο κάλιο.
- [3] Muhammad, S., Sanden, B.L., Lampinen, B.D., Smart, D.R., Saa, S., Shackel, K.A. και Brown, P.H. (2020). Nutrient Storage in the Perennial Organs of Deciduous Trees and Remobilization in Spring – A Study in Almond (Prunus dulcis) (Mill.) D. A. Webb. Frontiers in Plant Science 11:658. Πηγή για το μέγεθος των αποθεμάτων (N 26,5–44,4, P 6,8–7,2, K 24,4–30,8 kg/εκτ.), για το ελάχιστο των πολυετών οργάνων στις 12–14 ημέρες μετά την άνθηση, για την απουσία καθαρής πρόσληψης αζώτου ως την καρπόδεση και για την έναρξη της καθαρής αποθήκευσης καλίου και φωσφόρου στις 98 ημέρες.
- [4] Saa, S., Brown, P.H., Muhammad, S., Olivos-Del Rio, A. και συνεργάτες (2014). Prediction of leaf nitrogen from early season samples and development of field sampling protocols for nitrogen management in Almond (Prunus dulcis (Mill.) D A Webb). Plant and Soil. Πηγή για το πρωτόκολλο δειγματοληψίας 30 δέντρων σε απόσταση τουλάχιστον 30 μέτρων, για τη λήψη φύλλων από μη καρποφόρους βραχίονες σε ύψος 1,7–2,5 m, και για την πρόβλεψη του αζώτου Ιουλίου από δείγμα Απριλίου με R² = 0,90.
- [5] CDFA – FREP / University of California (τρέχουσα έκδοση). California Crop Fertilization Guidelines: Almonds. California Department of Food and Agriculture, Fertilizer Research and Education Program. Πηγή για τις κρίσιμες τιμές φύλλων Ιουλίου (N 2,2–2,5%, P 0,1–0,3%, K >1,4%), για τα όρια εδαφικής γονιμότητας Bray P1 και Olsen, για την κλίμακα ανταλλάξιμου καλίου, για τις περιεκτικότητες και τον χρονισμό των καλιούχων λιπασμάτων, και για τη σύσταση περί χλωριούχου καλίου και φωσφορικής λίπανσης σε αλκαλικά εδάφη.
- [6] Doll, D. Nutrient Removal for Almond. The Almond Doctor. Πηγή για την απομάκρυνση 65 kg N, 8 kg P (18,4 kg P2O5) και 76 kg K (91,2 kg K2O) ανά τόνο ψίχας, συμπεριλαμβανομένων περικαρπίων, κελυφών, φύλλων και κλαδιών, και για την απόδοση πρόσληψης αζώτου 75–85%.
- [7] Sacramento Valley Orchards / University of California Cooperative Extension. School is Out & Grades are Coming In: Almond July Leaf Analysis. Πηγή για την εποχική πορεία των συγκεντρώσεων στα φύλλα και για το εύρος επάρκειας καλίου 1,4–2,7% στα φύλλα Ιουλίου.
- [8] Andrews, E. και Kassama, S. (2022). Applying Almond Hulls & Shells as Potassium-Rich Amendments. Sacramento Valley Orchards, University of California Davis. Πηγή για την περιεκτικότητα 2,37% καλίου στο μείγμα περικαρπίων-κελυφών, για την απελευθέρωση 35–70% του καλίου στα πρώτα 75 mm νερού και 77–95% σε ετήσια βάση, για το ποσοστό 70% του βάρους της συγκομιδής και για τον ανταγωνισμό καλίου-μαγνησίου σε υψηλές δόσεις.
- [9] Saa, S. και συνεργάτες (2016). Nitrogen increases hull rot and interferes with the hull split phenology in almond (Prunus dulcis). Scientia Horticulturae. Πηγή για την αύξηση της συχνότητας σήψης του περικαρπίου από Rhizopus stolonifer με αυξανόμενη αζωτούχο λίπανση και για την καθυστέρηση της πρώιμης εξέλιξης του σχισίματος του περικαρπίου.
- [10] Losciale, P. (2018). Almond orchard management according to plant eco-physiology. Italus Hortus 25(3):41–50. Πηγή για την πρόσληψη 50% του αζώτου και 30% του καλίου κατά τη σκλήρυνση του ενδοκαρπίου, για τον ανταγωνισμό νερού φύλλων-καρπού και την αφυδάτωση της ψίχας, και για τη σχέση δέσμευσης φωτός και απόδοσης (1,6 έως 4 τόνοι/εκτάριο με αύξηση της δέσμευσης από 35% σε 80%).
- [11] Gutiérrez-Gordillo, S., García-Tejero, I.F., García-Escalera, A., Galindo, P., Arco, M.C. και Durán Zuazo, V.H. (2019). Approach to Yield Response of Young Almond Trees to Deficit Irrigation and Biostimulant Applications. Horticulturae 5(2):38. Πηγή για τη διατήρηση της απόδοσης υπό ελλειμματική άρδευση στο 75% της εξατμισοδιαπνοής και για τη βελτίωση 15–20% στην απόδοση ψίχας της ποικιλίας Guara με εφαρμογή βιοδιεγερτών.
- [12] Linking Conventional and Organic Rainfed Almond Cultivation to Nut Quality in a Marginal Growing Area (SE Spain) (2023). Agronomy 13(11):2834. Πηγή για το πλαίσιο των ξηρικών μεσογειακών αμυγδαλεώνων, τη σύγκριση αποδόσεων με τα ποτιστικά συστήματα και την εξάρτηση της αποτελεσματικότητας της εδαφικής εφαρμογής καλίου από την εδαφική υγρασία.
- [13] Βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και βιοκτόνων, plantprotect.gr, με δεδομένα από την επίσημη βάση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πηγή για τον έλεγχο των εγκεκριμένων χρήσεων και δόσεων στην αμυγδαλιά.
Οι δόσεις και τα προγράμματα λίπανσης που αναφέρονται είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Προκύπτουν από πειράματα σε συγκεκριμένα εδάφη, ποικιλίες και κλιματικές συνθήκες και δεν μεταφέρονται αυτούσια σε κάθε αμυγδαλεώνα. Η τελική δόση καθορίζεται μετά από εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο.
Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και της ετικέτας του σκευάσματος [13]. Πριν από κάθε εφαρμογή διαβάζεται η ετικέτα του σκευάσματος.
Για κάθε διαφυλλικό ψεκασμό: ο ψεκασμός πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα, ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.
Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε ζημιά προκύψει από την εφαρμογή των παραπάνω.